Thymele Logo
Search

θεατροπαιδαγωγικό πρόγραμμα [ουσ. ουδ.]

Articles Icon 2
Videos Icon 4
Videos Icon 4
[1]

Ορισμός

Οργανωμένη εκπαιδευτική παρέμβαση με συγκεκριμένο θέμα και στόχους, την οποία σχεδιάζει και υλοποιεί θεατροπαιδαγωγός ή θεατροπαιδαγωγική ομάδα σε σχολικά, κοινωνικά ή πολιτιστικά πλαίσια, συνδυάζοντας δραματικά επεισόδια ή παράσταση με την ενεργό συμμετοχή της ομάδας, ώστε να διερευνηθεί βιωματικά ένα ζήτημα.

Ανάπτυξη

Το θεατροπαιδαγωγικό πρόγραμμα αποτελεί δομημένο εκπαιδευτικό πλαίσιο που αξιοποιεί τη μεθοδολογία και τις τεχνικές του θεάτρου σε συνδυασμό με παιδαγωγικές θεωρίες. Τέτοιες είναι οι αντιλήψεις του Friedrich Fröbel [Φρήντριχ Φρέμπελ] για τη σημασία του παιχνιδιού στην ανάπτυξη του παιδιού, του Johann Heinrich Pestalozzi [Γιόχαν Χάινριχ Πεσταλότσι] για την ολιστική μάθηση «με το κεφάλι, το χέρι και την καρδιά» και του John Dewey [Τζων Ντιούι] για τη βιωματική μάθηση [learning by doing]. Τα θεατροπαιδαγωγικά προγράμματα εφαρμόζονται στην τυπική και στη μη τυπική εκπαίδευση και απευθύνονται σε ποικίλες πληθυσμιακές ομάδες, συχνά με στόχο την προσέγγιση κοινωνικών ζητημάτων, τη διαπολιτισμική αγωγή και την ενδυνάμωση. Με αυτή την οπτική συνδέονται με την κριτική παιδαγωγική, που πρεσβεύει τη χειραφετητική και δημοκρατική δυναμική της εκπαίδευσης, και με τις σύγχρονες προσεγγίσεις του εφαρμοσμένου θεάτρου.


Η πρώτη θεσμική μορφή του θεατροπαιδαγωγικού προγράμματος εμφανίστηκε στη Βρετανία το 1965, όταν το Belgrade Theatre [Θέατρο Μπέλγκρεϊντ] του Κόβεντρυ συγκρότησε την πρώτη ομάδα Theatre in Education (TIE). Ηθοποιοί-παιδαγωγοί συνδύαζαν στα σχολεία παράσταση και εργαστήρια δράματος, για να διερευνήσουν με τους μαθητές και τις μαθήτριες κοινωνικά, πολιτικά και ηθικά ζητήματα. Την ίδια περίοδο η Dorothy Heathcote [Ντόροθυ Χέθκοτ] και ο Gavin Bolton [Γκάβιν Μπόλτον] διαμόρφωσαν τις αρχές του εκπαιδευτικού δράματος [drama in education], οι οποίες τροφοδότησαν μεθοδολογικά τα προγράμματα. Στη Γερμανία, τις δεκαετίες του 1970 και του 1980, τα θεατροπαιδαγωγικά προγράμματα διαδόθηκαν σε σχολεία, μουσεία και θεατρικούς οργανισμούς, με στόχο τη δημοκρατική αγωγή και την κοινωνική ένταξη.


Στην Ελλάδα τα θεατροπαιδαγωγικά προγράμματα εισήχθησαν τη δεκαετία του 1990. Σταθμοί υπήρξαν το πιλοτικό πρόγραμμα «Θεατρολόγοι στα Σχολεία» (1997-1999), συνεργασία της Γενικής Γραμματείας Νέας Γενιάς με τον Επιστημονικό Σύλλογο Πτυχιούχων Θεατρικών Σπουδών (σήμερα Πανελλήνιος Επιστημονικός Σύλλογος Θεατρολόγων, Π.Ε.ΣΥ.Θ.), και η ίδρυση του Πανελλήνιου Δικτύου για το Θέατρο στην Εκπαίδευση (1998). Από τότε θεατρικοί οργανισμοί και πανεπιστημιακά τμήματα σχεδιάζουν και εφαρμόζουν προγράμματα για τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη διαφορετικότητα, το περιβάλλον και τη βία, καθώς και για την ενδυνάμωση κοινωνικά ευάλωτων ομάδων, όπως άτομα με αναπηρία, άτομα με προσφυγικό υπόβαθρο και έγκλειστοι και έγκλειστες σε σωφρονιστικά ιδρύματα.


Το θεατροπαιδαγωγικό πρόγραμμα δεν αποσκοπεί στο ανέβασμα έργου από τους συμμετέχοντες και τις συμμετέχουσες. Μπορεί να περιλαμβάνει παράσταση από θεατροπαιδαγωγούς, όπως στο πρότυπο του TIE, είναι όμως σχεδιασμένο ώστε η ομάδα να συμμετέχει ενεργά σε όλη τη διαδικασία. Το θέμα συνδέεται συνήθως με γραμματισμούς, όπως ο ιστορικός, ο κριτικός και ο περιβαλλοντικός γραμματισμός. Ο/Η θεατροπαιδαγωγός θέτει εξαρχής το θέμα και τους εκπαιδευτικούς στόχους και επιλέγει ένα ερέθισμα, όπως μια είδηση, ένα λογοτεχνικό κείμενο, ένα παραμύθι ή έναν πίνακα ζωγραφικής. Το ερέθισμα μετασχηματίζεται σε προκείμενο [pretext], το οποίο προσδιορίζει το γεγονός, το δίλημμα ή το πρόβλημα προς επίλυση, τον χώρο, τον χρόνο και τους ρόλους, ανάμεσα στους οποίους και εκείνους που αναλαμβάνει ο/η θεατροπαιδαγωγός με την τεχνική του/της εκπαιδευτικού σε ρόλο [teacher in role].


Στη συνέχεια το πρόγραμμα δομείται σε επεισόδια, μέσα από τα οποία ξεδιπλώνεται η ιστορία. Κάθε επεισόδιο αξιοποιεί μία ή περισσότερες τεχνικές, όπως του εκπαιδευτικού δράματος, του θεάτρου φόρουμ ή του επικού θεάτρου. Τα στάδια είναι κατά κανόνα τέσσερα: η ενεργοποίηση, με θεατρικές ασκήσεις και παιχνιδασκήσεις γνωριμίας, εμπιστοσύνης, επικοινωνίας και σωματικής έκφρασης· η εισαγωγή στην ιστορία· η παρουσίαση του προβλήματος ή του διλήμματος και η αναζήτηση λύσης· ο αναστοχασμός και η αξιολόγηση της εμπειρίας. Η αφήγηση συνδέει τα επεισόδια και εξασφαλίζει την εσωτερική συνοχή του προγράμματος.


Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το «Κι αν ήσουν εσύ;», που υλοποιούν από το 2015 το Πανελλήνιο Δίκτυο για το Θέατρο στην Εκπαίδευση και η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, για την ευαισθητοποίηση στα ανθρώπινα δικαιώματα και στο προσφυγικό ζήτημα. Το Δίκτυο, που συντονίζει ο Νίκος Γκόβας, υλοποιεί επίσης το «Διαφυγές… από κάθε εξάρτηση» (1999), που συνδυάζει δραστηριότητες με τους μαθητές και τις μαθήτριες με παράσταση θεάτρου φόρουμ για την πρόληψη. Συμμετείχε ακόμη στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα «Theatre in Mathematics ^2» (TiM^2, 2023-2026), που αξιοποίησε το δράμα και το κοινωνικό και κοινοτικό θέατρο [Social and Community Theatre] στη διδασκαλία των μαθηματικών. Με κοινωνικό προσανατολισμό, το Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου υλοποιεί προγράμματα με έγκλειστους και έγκλειστες στις φυλακές του Ναυπλίου και της Τίρυνθας, καθώς και σε μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων.

Αγγλικά
Theatre in Education programme; TIE programme
Γαλλικά
programme de pédagogie théâtrale, le
Γερμανικά
theaterpädagogisches Programm, das; theaterpädagogisches Projekt, das
Ιταλικά
percorso di pedagogia teatrale, il; progetto di teatro-educazione, il

Σχετικοί όροι

θεατρικό παιχνίδι, σχολικό θέατρο, θέατρο για παιδιά, θέατρο των καταπιεσμένων, θέατρο στη φυλακή, δραματοθεραπεία, εφηβικό θέατρο

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο
• Εφαρμοσμένα είδη

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

"The TIE programme is not a performance in schools of a self-contained play, a ‘one-off’ event that is here today and gone tomorrow, but a coordinated and carefully structured pattern of activities, often devised and researched by the company, around a topic of relevance both to the school curriculum and to the young people’s own lives, presented in school by the company and involving the audience directly in an experience of the situations and problems that the topic highlights."


«Το θεατροπαιδαγωγικό πρόγραμμα [TIE programme] δεν είναι η παράσταση ενός αυτοτελούς έργου στα σχολεία, ένα “μεμονωμένο” γεγονός που σήμερα υπάρχει και αύριο χάνεται, αλλά ένα συντονισμένο και προσεκτικά δομημένο σύνολο δραστηριοτήτων, που συχνά το επινοεί και το ερευνά η ίδια η ομάδα, γύρω από ένα θέμα σχετικό τόσο με το σχολικό αναλυτικό πρόγραμμα όσο και με τη ζωή των ίδιων των νέων· η ομάδα το παρουσιάζει στο σχολείο και εμπλέκει άμεσα το κοινό, ώστε να βιώσει τις καταστάσεις και τα προβλήματα που αναδεικνύει το θέμα.»

Ο Anthony Jackson [Άντονυ Τζάκσον] και ο Chris Vine [Κρις Βάιν] θεωρούν το πρόγραμμα τη σημαντικότερη καινοτομία του «κλασσικού» βρετανικού Theatre in Education και το διακρίνουν από τη μεμονωμένη παράσταση για σχολικό κοινό. Το θεατροπαιδαγωγικό πρόγραμμα είναι ένα δομημένο σύνολο δραστηριοτήτων, που η ομάδα επινοεί και τεκμηριώνει ερευνητικά γύρω από ένα θέμα συνδεδεμένο τόσο με το αναλυτικό πρόγραμμα όσο και με τη ζωή των νέων. Όπως σημειώνουν αμέσως μετά, συνδυάζει στοιχεία του παραδοσιακού θεάτρου, του εκπαιδευτικού δράματος και της προσομοίωσης, χωρίς παγιωμένη συνταγή, ώστε το κοινό να βιώνει άμεσα τις καταστάσεις και τα προβλήματα που αναδεικνύει το θέμα.

Jackson, A., & Vine, C. (2013). Introduction. In A. Jackson & C. Vine (Eds.), Learning through theatre: The changing face of theatre in education (3rd ed., pp. 1–17). Abingdon & New York: Routledge, p. 6.

Quote Icon

«Ένα Θεατροπαιδαγωγικό Πρόγραμμα (Θ.Π.) έχει συγκεκριμένους στόχους και θέμα και συνήθως σχεδιάζεται σε συνεργασία με τα σχολεία με βάση τις ανάγκες των αναλυτικών ή άλλων προγραμμάτων τους.»

Ο Νίκος Γκόβας και η Χριστίνα Ζώνιου ορίζουν το θεατροπαιδαγωγικό πρόγραμμα ως οργανωμένη παρέμβαση με συγκεκριμένο θέμα και στόχους, που σχεδιάζεται σε συνεργασία με τα σχολεία. Η σύνδεση με τις ανάγκες των αναλυτικών ή άλλων σχολικών προγραμμάτων το διακρίνει από μια μεμονωμένη παράσταση για μαθητικό κοινό. Ο ορισμός εντάσσεται στην ελληνική πρόσληψη του βρετανικού Theatre in Education, όπου το θεατροπαιδαγωγικό πρόγραμμα συνδυάζει την παράσταση μιας θεατροπαιδαγωγικής ομάδας με την εργαστηριακή συμμετοχή των παιδιών.

Γκόβας, Ν., & Ζώνιου, Χρ. (2010). Θεατροπαιδαγωγικά προγράμματα και τεχνικές θεάτρου φόρουμ. Στο Ν. Γκόβας & Χρ. Ζώνιου (Επιμ.), Θεατροπαιδαγωγικά προγράμματα με τεχνικές θεάτρου φόρουμ για την πρόληψη και την κοινωνική ενσωμάτωση (σσ. 9–15). Αθήνα: Πανελλήνιο Δίκτυο για το Θέατρο στην Εκπαίδευση & Ώσμωση – Κέντρο Τεχνών & Διαπολιτισμικής Αγωγής, σ. 9.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Το βίντεο "Inspiring Curiosity" [«Εμπνέοντας την περιέργεια»] γιορτάζει τα πενήντα χρόνια του Theatre in Education…

Η ομάδα Big Brum Theatre in Education [Μπιγκ Μπραμ] του Μπέρμιγχαμ, που δραστηριοποιείται από το…

Στιγμιότυπα από το πρόγραμμα εκπαιδευτικού δράματος [Drama in Education] του Δημοτικού Σχολείου Farrer Park [Φάρρερ…

Διαδραστική παράσταση θεάτρου φόρουμ «Κι ο δικός μου Βυσσινόκηπος είναι όμορφος» της Θεατροπαιδαγωγικής Ομάδας Φόρουμ…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Το Belgrade Theatre [Θέατρο Μπέλγκρεϊντ] του Κόβεντρυ, το πρώτο δημοτικό θέατρο που χτίστηκε στη Βρετανία…

Παράσταση θεάτρου φόρουμ στο πλαίσιο του θεατροπαιδαγωγικού προγράμματος «Διαφυγές… από κάθε εξάρτηση», σε συνεργασία του…

Ενημερωτικό έντυπο του πιλοτικού προγράμματος «Θεατρολόγοι στα Σχολεία» (1997-1999), που υλοποίησαν από κοινού η Γενική…

Θεατροπαιδαγωγικό πρόγραμμα του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου στις Αγροτικές Φυλακές Τίρυνθας, με εμψυχώτρια…

βασική

Anklam, S., Meyer, V., & Reyer, T. (2018). Didaktik und Methodik in der Theaterpädagogik: Szenisch-systemisch: Eine Frage der Haltung!? Hannover: Kallmeyer.

Boal, A. (2002). Games for actors and non-actors (A. Jackson, Trans.; 2nd ed.). London & New York: Routledge.

Heathcote, D., & Bolton, G. (1995). Drama for learning: Dorothy Heathcote's mantle of the expert approach to education. Portsmouth, NH: Heinemann.

Jackson, A., & Vine, C. (Eds.). (2013). Learning through theatre: The changing face of theatre in education (3rd ed.). Abingdon: Routledge.

Neelands, J., & Goode, T. (2000). Structuring drama work: A handbook of available forms in theatre and drama (2nd ed.). Cambridge: Cambridge University Press.

O'Neill, C. (1995). Drama worlds: A framework for process drama. Portsmouth, NH: Heinemann.

O'Neill, C., & Lambert, A. (1982). Drama structures: A practical handbook for teachers. London: Hutchinson.

O'Toole, J., Stinson, M., & Moore, T. (2009). Drama and curriculum: A giant at the door. Dordrecht: Springer. doi.org...

Wooster, R. (2016). Theatre in education in Britain: Origins, development and influence. London: Bloomsbury Methuen Drama.

Αυδή, Α., & Χατζηγεωργίου, Μ. (2007). Η τέχνη του δράματος στην εκπαίδευση: 48 προτάσεις για εργαστήρια θεατρικής αγωγής. Αθήνα: Μεταίχμιο.

Αυδή, Α., & Χατζηγεωργίου, Μ. (2018). Όταν ο δάσκαλος μπαίνει σε ρόλο: 50 προτάσεις για θεατρικά εργαστήρια με Δάσκαλο σε Ρόλο. Αθήνα: Μεταίχμιο.

Γκόβας, Ν., & Ζώνιου, Χρ. (Επιμ.). (2010). Θεατροπαιδαγωγικά προγράμματα με τεχνικές θεάτρου φόρουμ για την πρόληψη και την κοινωνική ενσωμάτωση. Αθήνα: Πανελλήνιο Δίκτυο για το Θέατρο στην Εκπαίδευση & Ώσμωση – Κέντρο Τεχνών & Διαπολιτισμικής Αγωγής.

Κωστή, Κ. (2022). Από τη φυλακή με αγάπη: Η δραματική τέχνη σε χώρους εγκλεισμού (Έγκλειστο φεγγάρι: Στις φυλακές Τίρυνθας & Ναυπλίου, 9). [Τόπος προς επιβεβαίωση]: Άπαρσις.

Ξεπαπαδάκου, Α. (Επιμ.). (1999). Θεατρολόγοι στα σχολεία. Αθήνα: Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς & Επιστημονικός Σύλλογος Πτυχιούχων Θεατρικών Σπουδών.

Πίγκου-Ρεπούση, Μ. (2019). Εκπαιδευτικό δράμα: Από το θέατρο στην εκπαίδευση: Θεωρητική χαρτογράφηση του πεδίου. Αθήνα: Καστανιώτης.

Πιτούλη, Γ. (2001). Θεατροπαιδαγωγικές ομάδες στην εκπαίδευση (Theatre-in-Education): Αναζητώντας έκφραση στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα. Εκπαίδευση & Θέατρο, 1, 34–[40 ή 41].

Σέξτου, Π. (2005). Θεατροπαιδαγωγικά προγράμματα στα σχολεία. Αθήνα: Μεταίχμιο.

συμπληρωματική

Fischer-Lichte, E., Kolesch, D., & Warstat, M. (Hrsg.). (2014). Metzler Lexikon Theatertheorie (2. Aufl.). Stuttgart & Weimar: J. B. Metzler.

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. θεατροπαιδαγωγικό πρόγραμμα. Ανακτήθηκε από https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/θεατροπαιδαγωγικό πρόγραμμα

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «θεατροπαιδαγωγικό πρόγραμμα». Ανακτήθηκε 20 November 2026. https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/θεατροπαιδαγωγικό πρόγραμμα.

MLA

«θεατροπαιδαγωγικό πρόγραμμα». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 20 November 2026, https://thymele-lexicon.gr/website/lemmas/θεατροπαιδαγωγικό πρόγραμμα.

1388